Tłuszcz jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych psa i kota. Dostarcza energii, jest źródłem niezbędnych kwasów tłuszczowych i uczestniczy w dostarczaniu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
Jednocześnie jego wykorzystanie przez organizm jest bardziej skomplikowane niż zwykłe „strawienie tłuszczu przez trzustkę”.
Lipaza trzustkowa jest niezwykle ważna, ale nie działa sama.
Aby tłuszcz znajdujący się w karmie mógł ostatecznie zostać wykorzystany przez organizm, potrzebna jest współpraca kilku elementów:
TŁUSZCZ W POKARMIE
↓
ŻÓŁĆ I KWASY ŻÓŁCIOWE
↓
PRZYGOTOWANIE TŁUSZCZU DO TRAWIENIA
↓
LIPAZA TRZUSTKOWA
↓
ROZKŁAD TRIGLICERYDÓW
↓
JELITO CIENKIE
↓
WCHŁANIANIE
↓
WYKORZYSTANIE PRZEZ ORGANIZM
To kolejny przykład pokazujący, dlaczego podczas rozmowy o trzustce warto patrzeć szerzej niż na jeden narząd i jeden enzym.
Większość tłuszczu w diecie występuje w postaci triglicerydów.
Problem polega na tym, że tłuszcz i środowisko wodne przewodu pokarmowego nie mieszają się łatwo ze sobą.
Można zobaczyć to nawet poza organizmem.
Jeżeli do szklanki wody dodamy olej, powstaną dwie oddzielne warstwy. Podobne wyzwanie musi zostać rozwiązane w jelicie.
Enzym trawienny potrzebuje dostępu do powierzchni cząstek tłuszczu, a duże skupiska tłuszczu tworzą stosunkowo niewielką powierzchnię kontaktu z otaczającym je środowiskiem.
Dlatego pierwszy ważny etap nie polega jeszcze na chemicznym rozłożeniu tłuszczu.
Najpierw trzeba stworzyć warunki, w których enzymy będą mogły działać efektywniej.
I tutaj pojawia się żółć.
To ważne rozróżnienie.
Często mówi się w uproszczeniu, że „żółć trawi tłuszcze”.
W rzeczywistości kwasy żółciowe nie przecinają triglicerydów w taki sposób jak enzym trawienny.
Ich rola jest inna.
Pomagają rozproszyć duże skupiska tłuszczu na znacznie mniejsze struktury i zwiększyć powierzchnię, z którą mogą kontaktować się enzymy trawienne.
Proces ten nazywamy emulgacją tłuszczu.
W dużym uproszczeniu:
DUŻA KROPLA TŁUSZCZU
↓
DZIAŁANIE ŻÓŁCI
↓
WIELE MNIEJSZYCH KROPLI
↓
WIĘKSZA POWIERZCHNIA DLA ENZYMÓW
Właśnie dlatego żółć i enzymy trzustkowe wykonują dwa różne, ale uzupełniające się zadania.
W badaniu dotyczącym wpływu wiązania kwasów żółciowych na trawienie u psów wykazano, że ograniczenie dostępności kwasów żółciowych wpływało na pozorną strawność tłuszczu. Autorzy podkreślali znaczenie kwasów żółciowych dla emulgacji i prawidłowego wchłaniania lipidów w jelicie cienkim.
Żółć przygotowuje więc środowisko.
Ale dopiero potem do gry wchodzi jeden z najważniejszych enzymów trzustkowych.
Lipaza trzustkowa jest enzymem odpowiedzialnym za hydrolizę triglicerydów.
Oznacza to, że rozkłada duże cząsteczki tłuszczu na mniejsze składniki, przede wszystkim:
To właśnie te mniejsze struktury mogą uczestniczyć w dalszych etapach prowadzących do wchłonięcia tłuszczu.
Przegląd dotyczący enzymów trzustkowych u zwierząt towarzyszących wskazuje lipazę trzustkową jako jeden z kluczowych enzymów odpowiedzialnych za trawienie i wykorzystanie tłuszczów, a niedostateczna aktywność enzymów trzustkowych prowadzi do zaburzeń trawienia i wchłaniania składników odżywczych.
Możemy więc uzupełnić wcześniejszy schemat:
ŻÓŁĆ
przygotowuje tłuszcz do skutecznego kontaktu z enzymami
↓
LIPAZA TRZUSTKOWA
rozkłada triglicerydy
↓
JELITO CIENKIE
umożliwia wchłanianie produktów trawienia
Żaden z tych etapów samodzielnie nie opisuje całego procesu.
Rola zewnątrzwydzielniczej części trzustki nie kończy się na wydzielaniu enzymów.
Do dwunastnicy trafia również wydzielina zawierająca wodorowęglany, których zadaniem jest między innymi neutralizowanie kwaśnej treści opuszczającej żołądek.
Ma to znaczenie, ponieważ enzymy trawienne potrzebują odpowiednich warunków do działania.
W przeglądzie dotyczącym prawidłowej fizjologii trzustki kota opisano zarówno wydzielanie enzymów przez komórki pęcherzykowe trzustki, jak i wydzielanie wodorowęglanów pomagających neutralizować kwaśną treść przedostającą się do dwunastnicy.
W rzeczywistości proces wygląda więc jeszcze bardziej kompleksowo:
ŻOŁĄDEK
↓
kwaśna treść pokarmowa
↓
DWUNASTNICA
WYDZIELINA TRZUSTKOWA
↓
odpowiednie warunki dla enzymów
↓
TRAWIENIE
Trzustka dostarcza zatem zarówno narzędzia w postaci enzymów, jak i elementy pomagające stworzyć dla nich odpowiednie środowisko.
Załóżmy, że żółć wykonała swoje zadanie, a lipaza rozłożyła triglicerydy.
Czy tłuszcz jest już wykorzystany przez organizm?
Jeszcze nie.
Produkty trawienia nadal znajdują się w świetle jelita.
Muszą dotrzeć do powierzchni enterocytów — komórek nabłonka jelitowego — i zostać wchłonięte.
Kwasy żółciowe uczestniczą także w tym etapie, pomagając tworzyć struktury nazywane micelami mieszanymi.
Można je potraktować jak mikroskopijne „nośniki”, które pomagają utrzymać produkty trawienia tłuszczów w środowisku jelita i transportować je w pobliże powierzchni enterocytów.
Schemat:
TRIGLICERYD
↓
EMULGACJA
↓
LIPAZA
↓
KWASY TŁUSZCZOWE + MONOGLICERYDY
↓
MICELE
↓
ENTEROCYT
↓
WCHŁONIĘCIE
Współczesny przegląd fizjologii trawienia i wchłaniania tłuszczów opisuje właśnie kolejne znaczenie emulgacji przez kwasy żółciowe, działania lipazy i późniejszego pobierania produktów trawienia przez komórki jelita.
Dlatego prawidłowa aktywność lipazy nie wystarczy, jeżeli kolejne elementy procesu nie działają prawidłowo.
Wchłonięcie przez enterocyt także nie jest końcem.
Wewnątrz komórek jelita produkty trawienia tłuszczów są ponownie przetwarzane.
Z długołańcuchowych kwasów tłuszczowych i monoglicerydów mogą ponownie powstawać triglicerydy, które następnie są pakowane wraz z innymi lipidami i białkami w większe struktury transportowe — chylomikrony.
Chylomikrony trafiają przede wszystkim do układu limfatycznego, a następnie do krążenia.
Dopiero stamtąd zawarte w nich lipidy mogą być dystrybuowane do różnych części organizmu.
Możemy więc zobaczyć, jak długa jest droga tłuszczu:
MISKA
↓
ŻOŁĄDEK
↓
ŻÓŁĆ
↓
TRZUSTKA I LIPAZA
↓
JELITO
↓
ENTEROCYT
↓
UKŁAD LIMFATYCZNY
↓
KRĄŻENIE
↓
TKANKI
Zjedzenie tłuszczu jest więc naprawdę dopiero początkiem.
Dobrego modelu ponownie dostarcza zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki — EPI.
W EPI wydzielanie enzymów trzustkowych staje się niewystarczające do prawidłowego trawienia pokarmu.
Jedną z konsekwencji może być ograniczone trawienie i wchłanianie tłuszczów.
W aktualnym przeglądzie dotyczącym EPI u psów i kotów schorzenie określane jest jako zespół zaburzeń wchłaniania wynikający z niedostatecznego wydzielania enzymów trawiennych przez komórki pęcherzykowe trzustki.
W badaniach eksperymentalnych u psów z niewydolnością trzustki wykazano również bezpośrednią zależność pomiędzy aktywnością lipazy a ilością tłuszczu, która zostaje wchłonięta. Zwiększanie aktywności dostarczanej lipazy prowadziło do wzrostu współczynnika wchłaniania tłuszczu.
Pokazuje to, dlaczego aktywność lipazy ma tak duże znaczenie przy ocenie preparatów enzymatycznych.
Nie chodzi tylko o to, ile pankreatyny znajduje się w produkcie.
Liczy się to, jaką aktywność enzymatyczną rzeczywiście dostarcza.
Tłuszczu nie należy traktować wyłącznie jako składnika „trudnego do strawienia”.
Pełni on wiele ważnych funkcji.
Jest skoncentrowanym źródłem energii, dostarcza niezbędnych kwasów tłuszczowych, uczestniczy w budowie błon komórkowych oraz umożliwia prawidłowe wykorzystanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach:
Dlatego zaburzenia trawienia i wchłaniania tłuszczów mogą mieć konsekwencje wykraczające poza sam wygląd kału.
Przy znacznym i długotrwałym zaburzeniu wykorzystania lipidów problem może dotyczyć również stanu odżywienia całego organizmu.
To kolejny przykład osi:
TRZUSTKA
↓
TRAWIENIE
↓
JELITO
↓
WCHŁANIANIE
↓
ORGANIZM
Właśnie trawienie tłuszczów szczególnie dobrze pokazuje, dlaczego warto unikać myślenia o poszczególnych narządach w izolacji.
Wątroba dostarcza składników żółci.
Żółć pomaga przygotować tłuszcz do działania enzymów.
Trzustka dostarcza lipazę oraz wydzielinę pomagającą stworzyć odpowiednie warunki w dwunastnicy.
Lipaza rozkłada triglicerydy.
Kwasy żółciowe uczestniczą w tworzeniu miceli.
Jelito umożliwia wchłonięcie produktów trawienia.
Układ limfatyczny i krążenie transportują je dalej.
Dopiero współdziałanie wszystkich tych elementów pozwala organizmowi wykorzystać tłuszcz znajdujący się pierwotnie w karmie.
Dlatego zamiast:
„trzustka trawi tłuszcz”
znacznie dokładniej powiedzieć:
„trzustka jest jednym z kluczowych elementów złożonego procesu trawienia i wchłaniania tłuszczu”.
Trawienie tłuszczu nie jest zadaniem jednego enzymu ani jednego narządu. To skoordynowany proces, w którym trzustka, żółć i jelito cienkie muszą działać razem, aby składniki znajdujące się w karmie mogły ostatecznie stać się dostępne dla całego organizmu.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat oparty na wysokoaktywnych enzymach trzustkowych wspierających prawidłowe trawienie i wykorzystanie pokarmu.