Trzustkę najczęściej kojarzymy z enzymami trawiennymi. Jelita — z trawieniem, wchłanianiem i kałem. Masę ciała, kondycję mięśni czy poziom energii traktujemy natomiast jako cechy dotyczące całego organizmu.
W praktyce wszystkie te elementy są ze sobą ściśle połączone.
Pokarm znajdujący się w misce nie staje się automatycznie źródłem energii i składników odżywczych tylko dlatego, że pies lub kot go zjadł. Najpierw musi zostać odpowiednio rozdrobniony i strawiony, następnie jego składniki muszą zostać wchłonięte w jelicie, a dopiero później mogą zostać wykorzystane przez organizm.
Dlatego na funkcjonowanie trzustki warto patrzeć szerzej — jako na jeden z kluczowych elementów całego łańcucha:
pokarm → trzustka i enzymy → trawienie → jelito cienkie → wchłanianie → wykorzystanie składników przez organizm.
Właśnie ten sposób patrzenia będziemy nazywać osią trzustka–jelita–organizm.
Jedną z podstawowych funkcji zewnątrzwydzielniczej części trzustki jest dostarczanie do początkowego odcinka jelita cienkiego enzymów uczestniczących w trawieniu składników pokarmowych.
Wśród najważniejszych znajdują się:
Samo wydzielenie enzymów nie jest jednak celem tego procesu.
Enzymy mają przygotować składniki znajdujące się w karmie do dalszych etapów trawienia i wchłaniania. Dopiero wtedy organizm może zacząć rzeczywiście korzystać z tego, co znalazło się w misce.
Można więc powiedzieć, że trzustka wykonuje jeden z pierwszych kluczowych etapów pracy, której efekt końcowy widoczny jest znacznie dalej — w jelitach, metabolizmie i stanie odżywienia całego zwierzęcia.
Wyobraźmy sobie psa lub kota, który właśnie zjadł swój posiłek.
Z punktu widzenia opiekuna zwierzę otrzymało odpowiednią ilość kalorii, białka, tłuszczu, witamin i innych składników odżywczych.
Z punktu widzenia organizmu proces dopiero się jednak zaczyna.
Pokarm musi przejść przez kolejne etapy:
1. Pobranie i przygotowanie pokarmu
Pokarm trafia do przewodu pokarmowego, gdzie rozpoczyna się jego mechaniczne i chemiczne przygotowanie do dalszego trawienia.
2. Trawienie w jelicie cienkim
Do jelita trafiają między innymi enzymy pochodzenia trzustkowego. Uczestniczą one w rozkładaniu większych cząsteczek obecnych w pokarmie na formy możliwe do dalszego wykorzystania.
3. Kontakt ze ścianą jelita
Produkty trawienia docierają do powierzchni błony śluzowej jelita cienkiego.
4. Wchłanianie
Odpowiednio przygotowane składniki mogą przekraczać barierę jelitową i przedostawać się do krążenia lub układu limfatycznego.
5. Wykorzystanie przez organizm
Dopiero teraz mogą zostać wykorzystane między innymi jako źródło energii, materiał do budowy i regeneracji tkanek czy substraty potrzebne do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych.
Każdy z tych etapów zależy od poprzedniego.
Dlatego nawet bardzo dobra pod względem składu karma nie może być w pełni wykorzystana, jeżeli któryś z ważnych etapów jej trawienia lub wchłaniania nie przebiega prawidłowo.
To rozróżnienie jest bardzo ważne.
Trawienie polega na przekształcaniu składników pokarmowych w mniejsze cząsteczki.
Wchłanianie jest natomiast kolejnym etapem — umożliwia przeniesienie odpowiednio przygotowanych składników ze światła przewodu pokarmowego do organizmu.
Można więc wyobrazić sobie sytuację, w której problem pojawia się już podczas trawienia, ale również taką, w której pokarm został odpowiednio strawiony, a trudność dotyczy kolejnego etapu — jego wchłaniania.
Dlatego objawów związanych z przewodem pokarmowym nie powinno się automatycznie przypisywać jednemu narządowi.
Trzustka i jelito pełnią inne funkcje, ale efekt ich działania jest ze sobą połączony.
Trzustka pomaga przygotować składniki pokarmowe. Jelito musi następnie umożliwić ich dalsze trawienie i skuteczne wchłonięcie.
Dopiero współpraca tych elementów pozwala organizmowi wykorzystać potencjał odżywczy karmy.
Dobrym przykładem pokazującym znaczenie tych zależności jest zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki, czyli EPI.
Nie oznacza to oczywiście, że każde zaburzenie trawienia lub zmiana wyglądu kału świadczy o EPI. Jest to konkretna jednostka wymagająca odpowiedniej diagnostyki weterynaryjnej.
Pozwala jednak bardzo dobrze zobaczyć, jak zaburzenie funkcji jednego narządu może wpływać na dalsze etapy wykorzystania pokarmu.
W badaniu obejmującym 158 psów z obniżonym stężeniem TLI wśród typowych objawów klinicznych zwierząt z rozpoznaną EPI znajdowały się między innymi utrata masy ciała, zwiększony apetyt i oddawanie dużej ilości kału.
To bardzo ciekawy przykład pozornego paradoksu:
zwierzę może jeść dużo, a mimo tego tracić masę ciała.
Dlaczego?
Ponieważ ilość spożytego pokarmu nie jest równoznaczna z ilością składników, które organizm ostatecznie będzie w stanie wykorzystać.
Podobne znaczenie utraty masy ciała obserwuje się u kotów. W badaniu klinicznym dotyczącym kotów z EPI właśnie spadek masy ciała był najczęściej obserwowanym objawem, a wśród kolejnych znajdowały się między innymi biegunka, zwiększony apetyt i wymioty.
Nie chodzi więc wyłącznie o to, ile zwierzę zjada.
Równie ważne jest to, co organizm jest w stanie zrobić ze zjedzonym pokarmem.
Po prawidłowym strawieniu i wchłonięciu składniki pokarmowe przestają być po prostu częścią karmy. Stają się materiałem wykorzystywanym przez cały organizm.
Aminokwasy pochodzące z białek mogą uczestniczyć w budowie i odnowie tkanek.
Produkty trawienia tłuszczów mogą być wykorzystywane między innymi jako źródło energii i składniki struktur komórkowych.
Produkty trawienia węglowodanów mogą dostarczać energii potrzebnej do pracy komórek.
Dlatego konsekwencji mniej efektywnego trawienia nie należy oceniać wyłącznie na podstawie tego, co dzieje się w przewodzie pokarmowym.
Znaczenie mogą mieć również:
W kolejnym artykule tej kategorii dokładniej omówimy szczególnie interesującą sytuację — dlaczego pies lub kot może stopniowo tracić masę ciała pomimo zachowanego, a czasami nawet zwiększonego apetytu.
Jelito cienkie nie jest biernym przedłużeniem przewodu pokarmowego.
To właśnie tutaj odbywa się znaczna część końcowego trawienia oraz wchłaniania składników odżywczych. Jednocześnie zawartość trafiająca do jelit wpływa na środowisko panujące w dalszych częściach przewodu pokarmowego.
Jeżeli składniki pokarmowe nie zostaną odpowiednio wykorzystane wcześniej, większa ich ilość może pozostawać w świetle jelita i stawać się substratem dla mikroorganizmów jelitowych.
Dlatego zależność między trzustką a jelitami nie kończy się na samych enzymach.
W badaniu obejmującym 36 psów z EPI stwierdzono różnice dotyczące między innymi składu mikrobioty jelitowej, stężenia mleczanu oraz profilu kwasów żółciowych w kale w porównaniu ze zdrowymi psami.
To ważna obserwacja, ponieważ pokazuje, że zmiana funkcjonowania trzustki może być związana również ze zmianami środowiska jelitowego.
Temu mechanizmowi poświęcony będzie osobny artykuł:
„Co dzieje się w jelitach, gdy pokarm nie jest w pełni trawiony? Trzustka a mikrobiota”.
Nie jest to nazwa pojedynczego narządu ani jednej konkretnej ścieżki biologicznej.
To sposób spojrzenia na trawienie jako na system wzajemnie zależnych procesów, zamiast analizowania każdego elementu oddzielnie.
Trzustka dostarcza składników potrzebnych do prawidłowego przebiegu trawienia.
Jelito zapewnia środowisko, w którym proces ten jest kontynuowany, oraz powierzchnię umożliwiającą wchłanianie.
Organizm wykorzystuje to, co zostało wcześniej skutecznie strawione i wchłonięte.
Schemat wygląda więc następująco:
TRZUSTKA
↓
enzymy trzustkowe
↓
TRAWIENIE POKARMU
↓
powstawanie mniejszych cząsteczek
↓
JELITO CIENKIE
↓
wchłanianie
↓
ORGANIZM
↓
energia • tkanki • masa ciała • kondycja
To właśnie ostatni etap jest najważniejszy.
Celem trawienia nie jest przecież samo rozłożenie karmy. Jest nim umożliwienie organizmowi wykorzystania znajdujących się w niej składników odżywczych.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat oparty na wysokoaktywnych enzymach trzustkowych wspierających prawidłowe trawienie i wykorzystanie pokarmu.